A+ A A-

Przebudowy i modernizacje

Projekt 667AU

Jeszcze w trakcie budowy okrętów projektu 6ó7A podjęto próbę unowocześnienia kompleksu D-5. Uchwała rządu o jego modernizacji ukazała się 10 marca 1971 r. Głównym celem było wyposażenie rakiety w głowicę bojową nowego typu, złożoną z trzech ładunków o mocy po 200 kt każdy, lecz bez możliwości indywidualnego naprowadzania na cel. Alternatywny wariant stanowiła głowica monoblokowa 0 wydłużonym 0 20% zasięgu i poprawionej o 15% celności. Modernizacji poddano również silnik rakiety, zwiększając jego siłę ciągu oraz udoskonalono system kierowania rakietą. Tak zmodernizowany kompleks oznaczono symbolem D-SU, a rakietę R-27U.

Artykuł zamieszczony dzięki
uprzejmości czasopisma
Okręty Wojenne

Próby okrętowe rakiety R-27U odbywały się od września 1972 r. do sierpnia następnego roku. Starty przeprowadzano z głębokości 42-48 metrów przy prędkości okrętu ok. 4 węzłów i stanie morza do 5° B. Wszystkie 16 prób zakończyło się pomyślnie i 4 stycznia 1974 r. kompleks D-SU z rakietą R-27U (3M 20) przyjęto na uzbrojenie.

W latach 1974-1992 przezbrojeniu w kompleks D-SU poddano 6 OPARB (K-137, K-214, K-241, K-245, K-258, K-444)23. Oprócz tych jednostek 23.11.1979 r. rozpoczęto przebudowę jeszcze jednego okrętu K-236, ale 1 września 1990 prace przerwano.

Kompleks D-SU pozostawał na uzbrojeniu do 1990 r. Łącznie za cały ten okres przeprowadzono 161 startów rakiet R-27U, z których 150 było udanych24. Zastosowanie nowego kompleksu z rakieta R-27U w zestawie Z głowicą monobłokową (RSM-25 mod. 3) o zasięgu 3000 km W połączeniu Z nowym inercyjnym kompleksem nawigacyjnym, pozwalającym na rażenie celów w dowolnym sektorze. Znacząco podwyższyło możliwości bojowe okrętów.

K-140 projektu 667AM z 12 rakietami balistycznymi R-31. / Zdjęcie: Ota Janecek

Poza już wymienionymi jeszcze 7 innych okrętów poddano różnego rodzaju przebudowom, w tym jeden - K-403 - przebudowywano dwukrotnie. Były to projekty 667AM, 667M, 667AT, 667AK i 667AN25).

Projekt 667AM

Na przełomie roku 1970i 1971 w kierownictwie Floty ZSRR zaczęto poważnie rozważać pomysł zamiany kompleksu D-5 na inny, bardziej efektywny. W wyniku ogłoszonego konkursu do ostatecznej rozgrywki przystąpiły dwa biura: KB "Arsenal" z projektem rakiety na paliwo stałe i SKB-385 z projektem rakiety na paliwo ciekłe. Tym razem W. P Makiejew musiał uznać wyższość P. A. Tiuryna z KB "Arsenał". Niemały wpływ na decyzję przedstawicieli floty wywarli: Kowaliow – główny konstruktor okrętów 667A i minister przemysłu okrętowego B. E. Butoma26).

10 czerwca 1971 na mocy uchwały RM ZSRR przystąpiono do projektowania kompleksu D-11 z rakieta R-31 (3M 17). później oznaczoną międzynarodowym kodem RSM-45 i kodem NATO SS-N-17. Kompleks miał być instalowany na okrętach projektu 667A i 667AU w czasie ich remontów. W pierwszym jednak rzędzie planowano rozmieścić go na specjalnie projektowanym przez CPB "Wolna" okręcie podwodnym oznaczonym symbolem 999 (główny konstruktor W. W. Borysow). Miała to być jednostka o wyporności normalnej S900-11 000 ton uzbrojona w 16 rakiet balistycznych. Prace nad tym projektem przerwano W 1973 w związku Z przejściem CPB "Wołna" do innej tematyki27.

Przed konstruktorami postawiono zadanie polepszenia charakterystyk w stosunku do kompleksu D-5. Chodziło o zwiększenie zasięgu i celności, przy dużo wyższej gotowości bojowej i bezpiecznej eksploatacji przez okres 17 lat (w tym 7 lat przechowywania na okręcie).

Jednym z głównych warunków postawionych przez zamawiającego było zachowanie dotychczasowej średnicy szybów startowych. żeby nie naruszać kadłuba sztywnego okrętu. To z kolei ograniczało rozmiary rakiety i możliwości zwiększenia zasięgu. Na prośbę biura konstrukcyjnego udało się nieco zwiększyć wysokość szybu wyrzutni. Przy takich ograniczeniach udało się zachować maksymalny zasięg kosztem zwiększenia ciężaru rakiety. Przy tym wolna przestrzeń pomiędzy korpusem rakiety a ścianami szybu zmniejszyła się do minimum. Wymienione okoliczności zmusiły konstruktorów do poszukania innej metody stanu rakiety. Dotychczasowy tzw. "mokry" stan zastąpiono "suchym". Ten ostatni odbywał się przy pomocy prochowego akumulatora ciśnienia. Z jego pomocą rakieta była wyrzucana Z szybu. Gazy prochowe wraz z rakietą rozrywały membranę oddzielającą szyb wyrzutni od środowiska zaburtowego i rakieta jak wystrzelona Z katapulty wydostawała się na powierzchnię. Dopiero nad powierzchnią wody włączał się silnik, co zapewniało okrętowi większe bezpieczeństwo.

Kolejnym problemem, z którym musieli się zmierzyć konstruktorzy, to zapewnienie stabilności rakiety na podwodnym odcinku. Duża powierzchnia boczna rakiety wynikająca z jej sporych rozmiarów wyzwalała duże siły działające na rakietę w czasie marszu pod wodą, co mogło prowadzić do odchylenia rakiety od toru lotu. Żeby temu zjawisku zapobiec, zastosowano ciekawe rozwiązanie w postaci tzw. kawitatora i zespołu formującego kawernę (jamę kawitacyjną)28. Dzięki temu urządzeniu tworzy się gazowa bańka powietrzna wokół przedniej i bocznej części rakiety. w której rakieta utrzymuje swoje położenie. bliskie pionowi. Rakieta mogła być odpalana z głębokości 50 metrów przy prędkości okrętu 5 węzłów i stanie morza nawet do 8° B.

rys. Tomasz Grotnik

Wszystkie rodzaje eksperymentów z rakietą R-31 przeprowadzono w okresie od grudnia 1974 do sierpnia 1979. Początkowo posługiwano się małymi modelami (skala 1:30,1:20). Do prób modelowych wykorzystywano baseny CAGI i CNII im. A.N. Kryłowa. W późniejszym okresie próby prowadzono na większych modelach (skala 1:10 i 1:4) na poligonie Rżewskim pod Leningradem. Następnie prace kontynuowano na naturalnej wielkości makietach na pływającym stendzie «PS-5M» zakotwiczonym na poligonie morskim pod Bałakławą. Końcowe próby przeprowadzono Z pokładu okrętu podwodnego K-140 przebudowanego według projektu 667AM.

Specjalnym testom udarowym poddano silnik rakiety. W tym celu silnik pierwszego stopnia wypełniony paliwem stałym zrzucano z pewnej wysokości na betonowe podłoże uzbrojone metalowymi szynami. W żadnym z tych testów silnik nie eksplodował ani nie zapalił się, potwierdzając tym samym wysoki stopień bezpieczeństwa paliwa stałego.

--------------------

23. wg S. S. Bierieżnoj, op. cit. ss. 57-64. J. W. Apalkow w cytowanej pracy na s. 12 wymienia jeszcze dwa inne okręty: K-26 i K-236, które według niego zostały przezbrojone w kompleks D-SU. W. P. Kuzin. W. l. Nikolski na ss. 615-616 wymieniają łącznie 13 okrętów ukończonych lub przezbrojonych według projektu 667AU. Wykaz jednostek pokrywa się z listą Bierieżnoja za wyjątkiem K-451 (zamiast niego autorzy wymieniają K-253).

24. wg A. B. Szirokorad, op. cit. s. 402.

25. Część publikacji podaje liczbę dziewięciu okrętów poddanych modernizacjom. Wynika to prawdopodobnie z faktu zaliczenia do tej grupy dwóch jednostek projektu 667/\T. ostatecznie nie modernizowanych; patrz przypis nr 33.

26. wg E. A. Gorigledżan. Pierieoborudowamje atomnych podwodnych rakiemnoscew pmjekta 667.4, Sudostrojenije 2001 nr 2 5. 38.

27. wg 50 liet KB "Arsenał", op. cit. s. 131.

28. wg A. B. Szirokorad. op. cit. s. 416.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież