A+ A A-
  • Kategoria: Typy OP
  • Odsłony: 3047

KONSTRUKCJA/URZĄDZENIA ELEKTRONICZNE:

Atomowe okręty podwodne typu Delta są praktycznie modyfikacją okrętów typu Yankee. Część dziobowa, kiosk oraz układ przedziału rufowego są identyczne. Główne zmiany objęły przedział rakiet, mieszczący się w środkowej części okrętu. Były one wynikiem wprowadzenia do uzbrojenia nowych rakiet SS-N-8, które są dużo większe niż stosowane wcześniej rakiety SS-N-6, w które były wyposażone okręty typu Yankee.

Środkowa część musiała zost6ać całkowicie przebudowana, gdyż rakiety SS-N-8, są zarówno wyższe, szersze i dłuższe niż wcześniejsze uzbrojenie. Dlatego pierwsza generacja Delt mogła zabierać tylko 12 rakiet w porównaniu z 16, które mogły zabierać okręty typu Yankee, mimo iż przedział środkowy został przedłużony o 9 metrów. Aby zwiększyć dokładność trafienia pocisków balistycznych Delty zostały wyposażone w system nawigacji Tobol-B.

Gdy do służby wszedł pierwszy okręt typu Delta I, który został skierowany do Floty Północnej okazało się iż możliwości uderzeniowe tych okrętów są dość ograniczone i dlatego postanowiono wprowadzić zmiany konstrukcyjne polegające na przedłużeniu przedziału środkowego o dalsze 15 metrów, dzięki tym zmianom można było zainstalować dalsze cztery wyrzutnie rakiet SS-N-8. Nowo budowane okręty oznaczone zostały po modyfikacji jako Delta II.

Wprowadzone zmiany dały niespotykany stosunek długości do szerokości, który został utrzymany w następnych wersjach. Rufowa część przedziału rakiet nie kończyła się gwałtownym uskokiem jak to zostało rozwiązane w typie Delta I, ale schodziła łagodnie pod kątem, łącząc się z sekcją rufową.

Okręty projektu 667 mają konstrukcję dwukadłubową. Zewnętrzny kadłub został wykonany ze stali o niskich właściwościach magnetycznych, natomiast kadłub wewnętrzny zapewnia ochronę przed ciśnieniem umożliwiając zanurzenie do 400/450 metrów.

Nowy typ 667 BD Murena-M postanowiono znacznie wyciszyć w porównaniu z wcześniejszym pierwowzorem. Turbiny parowe zamontowane zostały na specjalnych amortyzatorach. Cała hydraulika z rurami została odizolowana od kadłuba specjalnymi gumowymi izolatorami. Kadłub został powleczony specjalną powłoką utrudniającą wykrycie hydroakustyczne.

Kolejną modyfikacją było podwyższenie przedziału rakietowego o 2,5 metra w którym miały zostać zamontowane nowe rakiety typu SS-N-18, których konstrukcję oparto na rakietach SS-N-8. Okręty z tą modyfikacją określono jako Delta III. Po tych zmianach wzrosłą długość i nieznacznie szerokość okrętów.

Wymagania dla nowego typu Telta III (667 BDR) zostały ustalone w roku 1972. Sam projekt został opracowany w biurze konstrukcyjnym Rubin (Centralne Biuro Konstrukcyjne Wyposażenia Marynarki Wojennej). W przeciwieństwie do poprzednich okrętów podwodnych serii 667, typ 667 BDR może odpalać salwę pocisków w dowolnej konfiguracji i liczbie.

Okręty te wyposażone zostały pierwotnie w bezwładnościowy system nawigacyjny Topol-BD zamieniony później na system Tobol-M-1, a po modyfikacji tego systemu na Tobol-M-2. System akustyczny tych okrętów składa się z sonaru nawigacyjnego Szmil, bojowy zaś system akustyczny jest systemem Rubikon, który zastąpił używany na okrętach projektu 667 BD system Kercz.

W następnym wariancie Delta IV, który pojawił się pod koniec 1985 roku, wprowadzono do uzbrojenia nową rakietę SS-NX-23, podobnej wielkości co rakieta SS-N-18, jednak bardzo poważnie zmodyfikowaną. Główne cechy zewnętrzne, różniące poszczególne warianty okrętów związane są z rufą, która ma takie samo niskie ułożenie i skośny kształt płaszczyzn sterowych, podobnych do jednostek typu Oscar. Podwyższenie przedziału rakietowego na okrętach Delta III spowodowało prawdopodobnie problemy ze statecznością, dlatego na tych jednostkach oraz typie Delta IV zamontowano z każdej strony płetwy stabilizujące.

Następną różnicą między Deltą III a Deltą IV jest inny kształt usterzenia rufowego i przesunięcie luku boi do nawiązywania łączności na bardzo niskiej częstotliwości.

Typ Delta wykorzystuje standardowy hydrolokator o działaniu pasywnym i aktywnym. Hydrolokator ten został po raz pierwszy zamontowany na okrętach typu Yenkee. Cały układ czujników masztowych został również przeniesiony z tego typu, lecz z jednym bardzo ważnym uzupełnieniem okręty typu Delta wyposażone zostały w antenę do łączności satelitarnej. Za łączność tą odpowiedzialny jest system Cyclone-B.

W górnej części kiosku, podobnie jak na okrętach typu Yankee umieszczony został radiosekstans.

  • Artystyczna wizja, przedstawiająca moment odpalenia salwy kilku rakiet balistycznych z okrętu typu Delta będącego w zanurzeniu.
  • Otwarty silos okrętu K-117 Bryansk mieszczący rakietę balistyczną R-29RMU Sineva. Dopiero takie zbliżenie pokazuje jak wielkimi jednostkami są atomowe okręty typu Delta IV.
  • Okręt podwodny typu Delta II podczas rejsu na powierzchni.
  • Okręt podwodny Delta III widziany od rufy. Dobrze widoczny jest przedział z rakietami balistycznymi, który łagodnie pod skosem łączy się rufą okrętu.
  • Typ Delta III w ujęciu od dziobu.
  • Schemat okrętu podwodnego typu Delta III.
  • Okręt podwodny typu Delta IV.
  • Okręty podwodne typu Delta IV są ulepszoną konstrukcją jednostek typu Delta III.
  • Okręt podwodny typu Delta IV.
  • Rosyjski atomowy okręt typu Delta IV zacumowany przy nabrzeżu.
  • Okręt podwodny typu Delta IV wyrusza na patrol bojowy.
  • Okręt podwodny Delta IV OKB Grigorov po modernizacji, która polegała na przystosowaniu do strzelania rakietami R-29RMU Sineva. W wyniku zmiany uzbrojenia znikły charakterystyczne dla tych jednostek wybrzuszenia na burtach okrętu (czarne strzałki)
  • Rosyjski okręt podwodny typu Delta Projekt 667.
  • K-433 Svyatoy Georgiy Pobedonosets atomowy okręt podwodny typu Delta III wchodzący w skład Floty Pacyfiku.
  • SSBN Delta IV (Project 667 BRDM).
  • SSBN Delta IV (Project 667 BRDM). / Zdjęcie: www.naval-technology.com

UZBROJENIE:

Okręty typu Delta I i Delta II uzbrojone zostały w duże rakiety balistyczne mające wysokość 13 m i średnicę 1,8 m. Napędzane paliwem płynnym. Rakieta mogła przenosić jedną głowicę o sile 800 kiloton. Wcześniejszy wariant tej rakiety miał zasięg 7.800 k, natomiast późniejszy wariant Mod 2 miał już zasięg 9.100 km.

Rakiety SS-N-18 w które wyposażono okręty Delta III weszły do służby około roku 1978 i były pierwszymi rosyjskimi rakietami wielogłowicowymi

Wariant Mod 1 przenosił trzy ładunki o sile 200 kiloton na maksymalną odległość 6.500 km. Natomiast wariant Mod 2 miał jedną głowicę z ładunkiem o sile 450 kiloton i zasięg 8.000 km.

W Związku Radzieckim postanowiono prowadzić badania konstrukcyjne nad dalszym rozwojem rakiet SS-N-18, czego rezultatem było opracowanie nowej rakiety SS-NX-23 (R-29R), która weszła do uzbrojenia w latach 1985-1986, na okrętach typu Delta IV. Nowa rakieta cechowała się większą precyzją rażenia oraz możliwością przenoszenia większej siły ładunku. R-29R wyposażona została w siedem głowic MIRV o zasięgu od 6.500 km do 8.000 km w zależności od liczby głowic.

Typ Delta wyposażony został w sześć dziobowych wyrzutni torpedowych o standardowej średnicy 533 mm, którymi strzelano przeciw okrętom nawodnym, a także przeciw okrętom podwodnym. Torpedy te są naprowadzane przewodowo i akustycznie. Należą do standardowego typu i są na wyposażeniu okrętów wojennych Rosji. Delta IV wyposażone zostały również w wyrzutnie 671 TRV RTM tzw. rakieto-torpedę.

Na okrętach typu 667 BDR zainstalowany został system zarządzania walką Almaz-BDR kontrolujący system torpedowy oraz wykonywane przez okręt manewry bojowe.

Okręty 667 BDRM są wyposażone w system zarządzania walką Omnibus-Bdrm, który kontroluje wszystkie działania bojowe, przetwarza dane i nadzoruje użycie torped i rakieto-torped.

HISTORIA OKRĘTU:

Pierwsze radzieckie okręty podwodne tej klasy miały relatywnie mały zasięg i by razić rakietami balistycznymi odległe cele musiały przekraczać barierę przeciw okrętom podwodnym organizowaną przez NATO, której przebieg obejmował linię łączącą Grenlandię, Islandię oraz Stany Zjednoczone do Wielkiej Brytanii i miał głównie zapewnić bezpieczeństwo USA. Skryte działanie tych okrętów było więc utrudnione. Dodatkowo jednostki radzieckie były śledzone dzięki systemowi SOSUS i mogły być zniszczone nim wystrzeliły swoje rakiety balistyczne.

Problem ten został rozwiązany w momencie powstania atomowych okrętów podwodnych typu Yankee, które dzięki szybkiemu rozwojowi technologii rakietowej otrzymały rakiety przekraczające zasięg 7500 km. Można było razić dowolny cel na terytorium USA ze stosunkowo bezpiecznych wód arktycznych i Północno-Wschodniego Pacyfiku. Obszary te kontrolowane były przez radzieckie siły zapewniające okrętom podwodnym o znaczeniu strategicznym odpowiednią ochronę.

Dodatkowym rozwiązaniem mającym zwiększyć bezpieczeństwo okrętów strategicznych przed wrogimi jednostkami, siłami ZOP oraz systemem SOSUS, było ograniczenie szumów własnych poprzez znaczne wyciszenie okrętów. Widoczne to było szczególnie po wejściu do służby okrętów typu Delta II.

Rakieta SS-N-8, którą po raz pierwszy zainstalowano na okrętach typu Delta stała się podstawową rakietą strategiczną ZSRR.

Pierwszą jednostką tego typu ukończono w 1972 roku. W latach 1972-77 zbudowano łącznie osiemnaście okrętów typu Delta I. Okręty budowano w stoczniach w Siewierdowińsku nad Morzem Arktycznym i w Komsomolsku nad Pacyfikiem.

Do 1991 roku w służbie zostało dziewięć okrętów. Od 1994 roku rozpoczęto na pozostałych okrętach sukcesywne usuwanie przedziałów rakietowych. Operacja ta zakończona została w 1997 roku. Wszystkie okręty typu 667B Murena wycofano i skreślono ze stanu floty w 1998 roku. Okręty następnie zostały w 2005 roku zezłomowane.

Cztery okręty Delta II zbudowano w latach 1974-75 w Siewierdowińsku. Program budowy kolejnych jednostek został anulowany na rzecz wprowadzanych okrętów typu Delta III. Wszystkie okręty Delta II zostały wycofane z eksploatacji do 1996 roku. Pierwszy wariant Delty III wszedł do służby w 1975 roku. Do roku 1982 zbudowano czternaście jednostek tego typu. Uzbrojone jednostki projektu 667BDR odbywały służbę w bazach Jagielnaja oraz Olenia w ramach Floty Północnej, od 1990 roku natomiast w bazie Rybaczij na Kamczatce w ramach Floty Pacyfiku. W służbie zostało sześć jednostek tego typu, dwie z nich są w trakcie wykreślania ze stanu floty.

Na bazie wariantu Delta III opracowano okręty nowszej generacji Delta IV. Do chwili obecnej zbudowano siedem okrętów tego typu. Wszystkie okręty zbudowane zostały między 1985 a 1992 rokiem i nadal są w służbie. Ostatni okręt projektu 667BDRM to Nowomoskowsk.

Okręty Delta miały być wycofane ze służby i zastąpione okrętami typu Typhoon o znacznie większej sile rażenia. Na wyposażeniu tych okrętów miały znaleźć się nowe pociski rakietowe R-30 Buława. Jednak wysokie koszty związane z eksploatacją Typhoonów oraz problemy z rakietami R-30 spowodowały iż niektóre okręty typu Delta III reaktywowano w roku 2000 i dzięki przeprowadzeniu prac remontowych pozostawiono nadal w służbie. Mają być ostatecznie zastąpione przez nowo budowane i wprowadzane do służby okręty typu Borei.

Okręty typu Delta IV również były remontowane w ostatnich latach. Pięć tych jednostek już wróciło do służby. Szósty nadal jest remontowany a ex K-64 obecny BS-64 po remoncie od 1999 roku pełni funkcję specjalnej platformy do testowania uzbrojenia.

PRODUCENT:
ZSRR. Pierwszą jednostkę ukończono w 1972 roku.

KLASA:
Okręt podwodny o napędzie atomowym - nosiciel rakietowych pocisków balistycznych.

DANE TECHNICZNE:
Delta I
Wyporność nawodna:

  • Delta I - 7.800 ton
  • Delta II - 9.350 ton
  • Delta III - 13.500 ton
  • Delta IV - 11.740 ton

Wyporność podwodna:

  • Delta I - 10.000 ton (wg niektórych źródeł 11.750 ton)
  • Delta II - 10.500 ton (wg niektórych źródeł 12.750 ton)
  • Delta III - 18.200 ton (wg niektórych źródeł 13.250 ton)
  • Delta IV - 18.200 ton (wg niektórych źródeł 13.350 ton)1

Wymiary okrętu:

  • Delta I - długość 139 m, szerokość 12 m, zanurzenie 9
  • Delta II - długość 155 m, szerokość 12 m, zanurzenie 9
  • Delta III - długość 166 m, szerokość 12,3 m, zanurzenie 8,8
  • Delta IV - długość 167 m, szerokość 12 m, zanurzenie 8,8

Napęd:

  • Delta I - dwa reaktory wodno-ciśnieniowe napędzające dwie turbiny parowe, każda o mocy 38,7 MW (52.000 shp)
  • Delta II - dwa reaktory wodno-ciśnieniowe napędzające dwie turbiny parowe, każda o mocy 41 MW (55.000 shp)
  • Delta III - dwa reaktory wodno-ciśnieniowe napędzające dwie turbiny parowe, każda o mocy 44,7 MW (60.000 shp)
  • Delta IV - dwa reaktory wodno-ciśnieniowe napędzające dwie turbiny parowe, każda o mocy 44,7 MW (60.000 shp)

Prędkość nawodna:

  • Delta I - 12 w
  • Delta II - 12 w
  • Delta III - 14 w
  • Delta IV - 14 w

Prędkość podwodna:

  • Delta I - 25 w
  • Delta II - 24 w
  • Delta III - 24 w
  • Delta IV - 24 w

Załoga:

  • Delta I - 120 członków załogi
  • Delta II - 130 członków załogi
  • Delta III - 135 członków załogi
  • Delta IV - 120 członków załogi

Maksymalne zanurzenie:

  • Delta I - 450 m (wg projektu 320)
  • Delta II - 450 m (wg projektu 320)
  • Delta III - 400 m
  • Delta IV - 400 m

Zasięg: bez ograniczeń, ograniczony tylko zapasem żywności, autonomiczność wynosi 80 dni

Okręty typu Delta zaprojektowane zostały przez Centralne Biuro Konstrukcyjne Wyposażenia Marynarki Wojennej "Rubin" (Central Design Bureau for Marine Engineering "Rubin".

Wykaz okrętów podwodnych typu Delta I  

NrStoczniaNazwa okrętuRozp.
budowy
Zakoń.
budowy
Rozp.
służby
FlotaObecny
status
K-279 Sevmash, Severodvinsk NA 1971 01 / -- / 1971 22 grudnia 1972 Północna W 1992 przeniesiony do rezerwy, zezłomowany w 1996 roku. K-279 30.10.1986 zderzył się z USS SSN-710.
K-447 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1975 ----- Północna Zezłomowany w 1994 roku.
K-450 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1975 ----- Północna Zezłomowany w 1994 roku..
K-336 Komsomolsk NA ----- 1974 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-385 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1974 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-417 Komsomolsk NA ----- 1974 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-457 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1974 ----- Północna 05.05.1998 nastąpił na okręcie wyciek paliwa rakietowego. Jednostka zezłomowana.
K-465 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1974 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-460 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1975 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-472 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1975 ----- Północna Jednostka zezłomowana w 1999 roku.
K-475 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1975 ----- Północna Jednostka zezłomowana w 1999 roku.
K-477 Komsomolsk NA ----- 1975 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-497 Komsomolsk NA ----- 1975 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-171 Sevmash, Severodvinsk NA ----- 1976 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-500 Komsomolsk NA ----- 1976 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-512 Komsomolsk NA ----- 1976 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-523 Komsomolsk NA ----- 1977 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
K-530 Komsomolsk NA ----- 1974 ----- Północna Jednostka zezłomowana.
                                                                                                                                   

Wykaz okrętów podwodnych typu Delta II  

NrStoczniaNazwa okrętuRozp.
budowy
Zakoń.
budowy
Rozp.
służby
FlotaObecny
status
K-184 Sevmash, Severodvinsk Shestidesyatiletie Velikogo Oktyabrya 04 / -- / 1973 01 / -- / 1975 20 września 1975 Północna 04 listopada 1977 jednostka zmieniła nazwę, od 1996 w rezerwie. Następnie okręt został zezłomowany.
K-92 Sevmash, Severodvinsk NA 04 / - / 1973 01 / - / 1975 17 grudnia 1975 Północna Przeniesiony do rezerwy w 1996. Następnie okręt został zezłomowany.
K-193 Sevmash, Severodvinsk NA 1974 1975 30 grudnia 1975 Północna W grudniu 1997 okręt wycofany ze służby, a w 1999 zezłomowany.
K-421 Sevmash, Severodvinsk NA 1974 1975 30 grudnia 1975 Północna W rezerwie od 1996 roku. W 2000 roku okręt został zezłomowany.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

Wykaz okrętów podwodnych typu Delta III  

NrStoczniaNazwa okrętuRozp.
budowy
Zakoń.
budowy
Rozp.
służby
FlotaObecny
status
K-424 Sevmash, Severodvinsk NA 30
stycznia 1974
11
lutego 1976
30
grudnia 1976
Północna Wycofany ze służby 28 marca 1995 roku, następnie złomowany.
K-441 Sevmash, Severodvinsk NA 07
maja 1974
25
maja 1976
31
paździer. 1976
Północna Wycofany ze służby 28 marca 1995 roku, następnie złomowany.
K-449 Sevmash, Severodvinsk NA 19
lipca 1974
29
lipca 1976
05
lutego 1977
Północna W rezerwie od 1996 r., wycofanych z eksploatacji w 2001 roku, następnie zezłomowany w 2008 roku.
K-455 Sevmash, Severodvinsk NA 16
paździer. 1974
16
sierpnia 1976
30
grudnia 1976
Północna W rezerwie od 1998/99, prawdopodobnie wycofany ze służby.
K-490 Sevmash, Severodvinsk NA 06
marzec 1975
27
stycznia 1977
30
września 1977
Północna W rezerwie od 1998/99, prawdopodobnie wycofany ze służby.
K-487 Sevmash, Severodvinsk NA 09
czerwca 1975
04
kwietnia 1977
27
grudnia 1977
Północna W rezerwie od 1998/99, prawdopodobnie wycofany ze służby.
K-496 Sevmash, Severodvinsk Borisoglebsk 23
września 1975
13
sierpnia 1977
30
grudnia 1977
Północna Wycofany ze służby 9 grudnia 2008 r. Okręt został pozbawiony paliwa nuklearnego.
K-506 Sevmash, Severodvinsk Zelenograd 29
grudnia 1975
26
stycznia 1978
30
listopada 1978
Pacyfiku Wycofany ze służby w 2010 roku. Okręt przeznaczony do zezłomowania.
K-211 Sevmash, Severodvinsk Pietropawłowsk Kamczacki 19
sierpnia 1976
13
stycznia 1979
28
września 1979
Pacyfiku Nadal w służbie.
K-223 Sevmash, Severodvinsk Podolsk 19
lutego 1977
30
kwietnia 1979
27
listopada 1979
Pacyfiku Nadal w służbie.
K-180 Sevmash, Severodvinsk NA 27
grudnia 1977
08
stycznia 1980
25
września 1980
Północna W rezerwie od 2004 r., prawdopodobnie wycofany ze służby.
K-433 Sevmash, Severodvinsk Svyatoy Pobedonosets Georgiy 24
sierpnia 1978
20
czerwca 1980
15
grudnia 1980
Północna Nadal w służbie.
BS-136 ex K-129 Sevmash, Severodvinsk Orenburg 09
kwiecień 1979
15
kwietnia 1981
05
listopada 1981
Północna 1994-2002 - konwersja do wsparcia okrętów podwodnych projektu 09786 (nosiciel miniaturowych okrętów podwodnych). Okręt był w aktywny jeszcze w 2008 r.
K-44 Sevmash, Severodvinsk Ryazan 31
stycznia 1980
19
stycznia 1982
17
września 1982
Północna Modernizacja okrętu w 2007 r. Nadal w służbie.
                                                                                                                                                                                                                   

Wykaz okrętów podwodnych typu Delta IV

NrStoczniaNazwa okrętuRozp.
budowy
Zakoń.
budowy
Rozp.
służby
FlotaObecny
status
K-51 Sevmash, Severodvinsk Verkhoturye 23 lutego 1981 07 marzec 1984 28 grudnia 1984 Północna Okręt przeszedł remont kapitalny w 1999 roku. Od 2010 roku, były również drobne remonty związane z instalacją pocisków Sineva.
K-84 Sevmash, Severodvinsk Jekaterynburg 17 lutego 1982 17 marca 1985 31 października 1976 Północna Okręt przeszedł remont kapitalny w 2002 roku związany z instalacją pocisków Sineva.
BS-64 ex K-64 Sevmash, Severodvinsk Podmoskovye 18 grudnia 1982 02 lutego 1986 23 grudnia 1986 Północna Od 1999 r. pełni funkcję specjalnej platformy do testowania uzbrojenia.
K-114 Sevmash, Severodvinsk Tula 22 lutego 1984 22 stycznia 1987 30 października 1987 Północna Okręt przeszedł remont kapitalny w 2006 roku związany z instalacją pocisków Sineva.
K-117 Sevmash, Severodvinsk Bryansk 20 kwietnia 1985 08 lutego 1988 30 września 1988 Północna Okręt przeszedł remont kapitalny na przełomie 2002-2008 związany z instalacją pocisków Sineva.
K-18 Sevmash, Severodvinsk Karelia 07 lutego 1986 02 lutego 1989 10 października 1989 Północna Okręt przeszedł remont kapitalny na przełomie 2004-2010. N aokręcie zainstalowano wówczas pociski Sineva.
K-407 Sevmash, Severodvinsk Nowomoskowsk 02 lutego 1987 28 lutego 1990 27 listopada 1990 Północna W generalny remont rozpoczął się w 2008 roku związany z instalacją pocisków Sineva. Powrót okrętu do służby ma nastąpić pod koniec 2011 roku.
--------------------

1Dane dotyczące wyporności w wielu źródłach są sprzeczne. Pierwsze dane to źródła internetowe, drugie w nawiasach za Ilustrowaną Encyklopedią Współczesne Okręty Podwodne Davida Millera i Johna Jordana, Wydawnictwo Espadon, Warszawa 1993.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież