A+ A A-
  • Kategoria: II WŚ
  • Odsłony: 4420

W czasie II wojny światowej między Japonią a aliantami dochodziło do brutalnych ataków na okręty szpitalne, zarówno z jednej jak i z drugiej strony. Dowódcy japońscy indywidualnie podchodzili do atakowania okrętów szpitalnych, postępując bardzo różnie w zależności od sytuacji, w jakiej się znaleźli. Natomiast alianci atakowali japońskie okręty szpitalne, które niestety, z winy samych Japończyków, nie były odpowiednio oznakowane. Z winy Japończyków okręty podwodne aliantów podczas ataków torpedowych zatapiały okręty japońskie, które przewoziły alianckich jeńców. Dochodziło wtedy do wielkich tragedii.

Australijskie okręty szpitalne

Największa japońska zbrodnia miała miejsce 14 maja 1943 roku, gdy japoński okręt podwodny I-177 zatopił australijski okręt szpitalny HMAHS Centaur.

Australia na początku wojny dysponowała trzema okrętami szpitalnymi. Były to: Manuda, Wanganella i Oranje. Okręty te jednak nie mogły swobodnie operować na płytkich wodach typowych dla akwenów Azji Południowo-Wschodniej. Potrzebny był nowy okręt szpitalny, dlatego z australijskiej marynarki handlowej wytypowano HMAHS Centaur. Okręt został poddany przebudowie i 1 marca 1943 roku został mianowany australijskim okrętem szpitalnym.

HMAHS Centaur został zbudowany przez stocznię Scotts Shipbuilding and Engineering Company. Stępkę położono 16 listopada 1923 roku, a budowę ukończono w 1924 roku. Okręt świadczył usługi pasażersko-frachtowe na trasie Zachodnia Australia-Singapur-Indonezja.

Australijski okręt szpitalny HMAHS Centaur. Na zdjęciu dobrze widoczne są oznakowania charakterystyczne
dla okrętów szpitalnych oraz nr okrętu 47 po którym można było sprawdzić jaka to jednostka.
/ Zdjęcie: Queensland Digital Library enc.slq.qld.gov.au

Na początku 1923 roku Ocean Company Steamship spółka zależna od Alfred Holt Blue Line Funel postanowiła zastąpić starzejący się statek Charon nową jednostką mogącą przewozić zarówno pasażerów, ładunek, jak i zwierzęta. Wybudowany kosztem 146.750 funtów szterlingów Centaur mógł przewozić 72 pasażerów oraz 450 krów. Zamiast zwierząt można było na czterech pokładach rozmieścić ładunki.

Centaur był jednym z pierwszych statków wyposażonych w silnik Diesla. Jedną z charakterystycznych cech tego statku był wysoki na 35 stóp (11 metrów) komin.

W grudniu 1939 roku Centaur poddano niewielkiej modernizacji. Zostały zamontowane nowe śruby i sprężarki, które zainstalowano w silniku. Na początku 1943 roku Centaur przekazany został do dyspozycji Australijskiego Departamentu Obrony w celu przebudowy na statek szpitalny. Konwersja przeprowadzona została przez Unlfed Services w Melbourne. Koszty przebudowy szacowano początkowo na 20.000 funtów australijskich. Ostateczny koszt zamknął się sumą 55.000 AU£.  Pierwotnie przeznaczono statek do odbywania rejsów pomiędzy portami w Nowej Gwinei, Townsville, Queensland, Australia.

4 stycznia 1943 roku australijski statek został przekazany do dyspozycji wojska po pracach adaptacyjnych rozpoczętych już 9 stycznia. Centaur został australijskim okrętem szpitalnym. Dane dotyczące okrętu, cechy charakterystyczne ułatwiające identyfikację oraz układ masztów zostały przekazane Międzynarodowemu Komitetowi Czerwonego Krzyża w pierwszych dniach 1943 r. Dane te Czerwony Krzyż przekazał następnie do Japonii w dniu 5 lutego. Informacja o nowym przeznaczeniu okrętu została również rozpowszechniona w prasie i mediach.

Konwencja Haska z 1907 roku

Okręt w wyniku konwersji otrzymał nowe oznakowanie zgodne z art. 5. i 10. konwencji haskiej z 1907 roku. Kadłub został pomalowany na biało z zielonym pasem na wysokości nadbudówek, który był przeplatany trzema czerwonymi krzyżami na każdym boku kadłuba. Nadbudówki pomalowano również na biało, a wiele dużych czerwonych krzyży umieszczono tak, by status okrętu był dobrze widoczny zarówno z morza jak i z powietrza, a numer identyfikacyjny 47 umieszczono w widocznym miejscu na dziobie. W nocy oznaczenia były oświetlone przez połączenie świateł wewnętrznych i zewnętrznych. Okręt odpowiednio został oznakowany przed możliwością ataku zarówno przez samoloty, okręty nawodne i podwodne.

Artykuł 5.

Okręty-szpitale wojskowe będą oznaczone barwą zewnętrzną białą z pasem poziomym czerwonym o szerokości 1,5 metra.

Okręty oznaczone w art. 2 i 3 będą oznaczone barwą zewnętrzną białą z pasem czerwonym o szerokości około 1,5 m.

Szalupy i łodzie okrętów wyżej wymienionych, jako też małe statki, które by mogły być przeznaczone do służby szpitalnej, będą oznaczone podobnymi barwami.

Wszystkie okręty szpitalne obok bandery narodowej podniosą dla oznaki białą flagę z czerwonym krzyżem, przewidzianą przez konwencję genewską, a nadto, jeśli należą do państwa neutralnego, podniosą na wielkim maszcie banderę państwa wojującego, pod którego rozkazami się znajdują.

Okręty-szpitale, zatrzymane przez nieprzyjaciela; w myśl art. 4. będą obowiązane spuścić banderę państwa wojującego, do którego należą. Okręty i statki wyżej oznaczone pragnące w pracy korzystać z nietykalności, do której mają prawo, powinny za zgodą wojującego, któremu towarzyszą, przedsięwziąć niezbędne środki, aby oznaczające barwy były dostatecznie widoczne.

Artykuł 10.

Kapłani, lekarze i sanitariusze każdego zabranego okrętu są nietykalni i nie mogą być jeńcami wojennymi. Porzucając okręt, zabierają przedmioty i narzędzia chirurgiczne stanowiące własność prywatną.

Personel ten będzie nadal pełnił swe czynności, póki to będzie konieczne i będzie mógł następnie oddalić się, gdy dowódca uzna to za możliwe.

Państwa wojujące winny zapewnić temu personelowi, który się znalazł w ich mocy, te same pobory i ten sam żołd, co personelowi własnej marynarki w tym samym stopniu.2

Artykuł 8.

Ochrona należna okrętom szpitalnym i lazaretom ustaje, jeśli się ich używa do czynności szkodzących nieprzyjacielowi.

HMAHS Centaur został zbudowany w 1924 roku. / Zdjęcie: www.ssmaritime.com

W pierwszy rejs okręt wypłynął 12 marca 1943 roku z Melbourne do Sydney. Po przybyciu do Sydney Centaur musiał przejść remont, gdyż stwierdzono liczne wady i usterki, które musiały być usunięte. Po przymusowym remoncie okręt odbył rejs z Townsville do Brisbane, mając na pokładzie rannych żołnierzy.

Fakt, że personel tych okrętów i lazaretów jest uzbrojony dla utrzymania porządku i obrony rannych i chorych, jako też fakt istnienia na okręcie urządzenia radiotelegraficznego, nie są uważane za mogące uzasadnić cofnięcie tej ochrony.2

12 maja 1943 roku HMAHS Centaur opuścił zatłoczony port w Sydney i skierował się według rozkazu, który otrzymał kapitan do Port Moresby na Nowej Gwinei, gdzie wojska australijskie toczyły zacięte walki z Japończykami. W dniu wypłynięcia na pokładzie jednostki znajdowało się:

  • 64 członków personelu medycznego, w tym 12 australijskich pielęgniarek,

  • 149 osób z polowej jednostki medycznej (2/12th Field Ambulance),

  • 44 przydzielone do personelu jednostki medycznej

  • 75 członków załogi.

W sumie zaokrętowane zostały 332 osoby. Okręt kierował się na północ, w rejon działań wojennych.

14 maja o godzinie 4.10 HMAHS Centaur płynął w pobliżu wyspy Moretan u wybrzeży Queensland, gdy w okręt uderzyła torpeda wystrzelona z japońskiego okrętu podwodnego. Trafiła w zbiornik paliwa znajdujący się dwa metry pod powierzchnią wody, tworząc otwór wielkości 8 do 10 metrów. Wybuch paliwa spowodował śmierć wielu osób, a część spłonęła żywcem. Atak nastąpił w bardzo wczesnych godzinach porannych, gdy większość personelu medycznego i załogi spała. Okręt momentalnie stanął w płomieniach i błyskawicznie zaczął tonąć.

Morze pełne krwi

HMAHS Centaur zatonął w ciągu około 3 minut, dlatego załoga jak i personel medyczny mieli bardzo mało czasu na opuszczenie tonącego okrętu w sposób zorganizowany, spuszczając na wodę szalupy ratunkowe. Przerażeni marynarze, żołnierze i personel medyczny po prostu skakali za burtę, szukając ratunku w wzburzonych wodach Morza Koralowego.

Okręt szpitalny został storpedowany przez japoński okręt podwodny I-177, którym dowodził komandor porucznik Hajime Nakagawa. Po ataku Japończycy wynurzyli się w miejscu, gdzie zatonął HMAHS Centaur, jednak biernie przyglądali się rozbitkom, nie udzielając im żadnej pomocy. Wkrótce I-177 zanurzył się i odpłynął.

Dla większości osób, którym udało się uratować z tonącej jednostki, nie było nadziei na ratunek. Część osób nie potrafiła pływać, a uciekając z tonącego okrętu, nie zdołała założyć kamizelek ratunkowych. Niekiedy były to osoby wyrwane ze snu i nie do końca orientowały się w sytuacji, co się dzieje z okrętem. Wielu utonęło, gdyż nie udało im się dotrzeć do szalup. Dźwięki wydawane przez tonący okręt, ruchy rozbitków oraz krew rannych przyciągnęły z czasem dziesiątki rekinów, które najpierw zaczęły pożerać unoszące się na wodzie zwłoki, a później zaatakowały pływających samodzielnie lub uczepionych szczątków okrętu rozbitków. Przerażające sceny pożeranych ludzi, przeplatane krzykami rozpaczy, rozszarpywanych ciał trwały przez wiele godzin.

Amerykański niszczyciel USS Mugford, który uratował wielu rozbitków z zatopionego Centaura. / Zdjęcie: en.wikipedia

Ratunek dla rozbitków przyszedł dopiero po trzydziestu sześciu godzinach, gdy amerykański niszczyciel USS Mugford 15 maja natrafił na tratwy ratunkowe. Do tego czasu wielu rozbitków zmarło w wyniku odniesionych ran.

W Australii opinia publiczna była zbulwersowana zatopieniem okrętu szpitalnego, który był odpowiednio oznakowany. Z 332 osób przebywających wtedy na okręcie uratowało się jedynie sześćdziesięciu trzech mężczyzn i jedna kobieta pielęgniarka Ellen Savage. Według relacji uratowanych atak torpedowy przeżyło ponad dwieście osób, które znalazły się w wodzie, lecz nie udało im się dotrzeć do tratw ratunkowych i ocalała ich jedynie jedna trzecia.

Siostra Ellen Savage jedyna kobieta, która została uratowana z personelu medycznego.
Zdjęcie wykonane podczas rozmowy w Greenslopes Army Hospital po około 7 - 10 dni od
uratowania. / Zdjęcie: Queensland Digital Library enc.slq.qld.gov.au

-------------------------

1Konwencja w sprawie zastosowania do wojny morskiej zasad konwencji genewskiej (X konwencja haska), Haga, 18 października 1907 r. (Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów, wstęp i opracowanie L. Gelberg, PWN, Warszawa 1954, t. I, s. 269 – 273).

Kapitan Centaura przestrzegał, by na okręcie nie było żadnej broni, tak by nie dać stronie japońskiej żadnego pretekstu do zatopienia jednostki. Świadczyć o skrupulatności kapitana pod tym względem mógł incydent, gdy zauważono, iż kierowcy karetek zaokrętowani na Centaura posiadają broń. Gwałtowny protest został dopiero zażegnany przedstawieniem odpowiedniego paragrafu konwencji haskiej, która dopuszczała noszenie broni przez personel w celu utrzymania porządku i obrony rannych.

2Konwencja w sprawie zastosowania do wojny morskiej zasad konwencji genewskiej (X konwencja haska), Haga, 18 października 1907 r. (Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów, wstęp i opracowanie L. Gelberg, PWN, Warszawa 1954, t. I, s. 269 – 273)

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież