A+ A A-
  • Kategoria: II WŚ
  • Odsłony: 7274

Najpóźniej z państw Osi zainteresowali się miniaturowymi OP Niemcy. Dopiero w 1944 r. firma Glükauf zaprojektowała mały okręt Hecht (Szczupak), który miał być użyty do atakowania nawodnych okrętów nieprzyjaciela w portach i na kotwicowiskach. Projekt Hecht jest związany z wydobyciem przez Niemców brytyjskich okrętów typu X, zatopionych podczas próby zatopienia pancernika Tirpitz, w ramach operacji Source. Hauptamt Kriegsschiffbau przygotowała projekt dwuosobowego okrętu podwodnego, opartego na zbadanych brytyjskich miniaturowych okrętach podwodnych. Prototyp oznaczono jako typ XXVIIA i nazwano Hecht.

Wzorując się na brytyjskim typie X, Hecht przeznaczono do przewozu ładunków wybuchowych, które miały być użyte do atakowania wrogich jednostek. Okręt nie odbiegał znacznie od swojego brytyjskiego pierwowzoru. Zrezygnowano w nim z podwójnego napędu diesel/silnik elektryczny na rzecz elektrycznego silnika torpedowego konstrukcji AEG o mocy 12 KM, gdyż Hecht z założenia nie miał w ogóle operować na powierzchni.

Wybór ten skutkował jednak niskim zasięgiem i prędkością maksymalną.  Ponieważ okręt musiał być zdolny do pokonania zapór podwodnych, został zaprojektowany bez charakterystycznych dla okrętów podwodnych płetw i innych elementów umożliwiających kierowanie. Zamiast tego postanowiono do sterowania posłużyć się kontrolą wagi i ciśnienia wewnątrz kadłuba. Jednakże ze względu na słaby rozwój tego typu technologii i brak zbiorników balastowych powrócono do tradycyjnego sterowania.  Chociaż Hecht został zaprojektowany do transportu ładunków wybuchowych, Karl Dönitz nalegał, by został on wykorzystany do przeprowadzania ataków na okręty na wodach przybrzeżnych, więc łódź wyposażono w podwieszane torpedy i doczepiane miny na dziobie.

Hecht w muzeum w Dreźnie. / Zdjęcie: wikipedia.org

Już w toku projektowania zaczęły się budzić wątpliwości co do efektywności okrętu. W związku z tym wprowadzono zmiany konstrukcyjne polegające na podwieszeniu jednej 533 mm torpedy, wymianie ładunku wybuchowego na dodatkowe baterie akumulatorów (co zwiększyło zasięg pływania) i zastosowanie komory śluzowej dla płetwonurków. Zbudowano 53 jednostek tego typu, które jednak nie wzięły udziału w walkach na morzu.

Miniaturowy okręt podwodny Hecht: 1 - silnik elektryczny, 2 - peryskop, 3 - właz wejściowy,
4 - żyrokompas, 5 - akumulatory, 6 - doczepialny,ładunek wybuchowy, 7 - torpeda, 8 - wyrównawczy zbiornik balastowy

Okręty projektu Hecht z zewnątrz były bardzo podobne do brytyjskich okrętów podwodnych Welman. Odłączany ładunek wybuchowy był przymocowany do dziobu jednostki, podczas gdy przednia część zawierała akumulatory i kompas żyroskopowy, po raz pierwszy zamontowany na niemieckim miniaturowym okręcie podwodnym. Okazało się to niezbędne do żeglugi dla jednostki, która miała operować wyłącznie pod wodą. Dalej znajdował się przedział dla dwóch osób, siedzących jeden za drugim – mechanik z przodu, za nim dowódca, który miał do dyspozycji peryskop i akrylową kopułę umożliwiającą nawigację. 

Karl Dönitz 18 stycznia 1944 roku omówił nowy model okrętu z Hitlerem, który zaaprobował go, i 9 marca podpisano stosowną umowę z Germanienwerft w Kilonii na budowę prototypu, zaś następnie zawarto kontrakt na 52 jednostki.  Od maja do sierpnia 1944 roku zbudowano 53 okręty, ale z powodu niezadowalających wyników nie wzięły one udziału w działaniach bojowych i służyły głównie jako jednostki szkoleniowe dla załóg okrętów podwodnych typu Seehund.

Niemiecki miniaturowy okręt podwodny typu Seehund, widoczna podwieszona torpeda. / Zdjęcie: Musée national de la Marine w Breście.

W 1944 r. zaprojektowano najdłuższą serię (393) jednostek jednoosobowych okrętów podwodnych Molch (Salamandra), przeznaczonych do obrony przeciwdesantowej o autonomiczności do 2 dób. Sekcyjny (modułowy) sposób montażu okrętu oraz zastosowanie standardowego uzbrojenia torpedowego pozwoliły na szybką i masową produkcję okrętu. Głównym producentem tych okrętów była stocznia AG Weser.

Konstrukcja okrętu przypominała powiększoną torpedę, a w jej konstrukcji zastosowano wiele części wykorzystywanych w torpedach (m. in. elementy układu napędowego). Z uwagi na wady konstrukcyjne okręty tego typu były trudne w użyciu i nie odnosiły znacznych sukcesów w walce ponosząc przy tym znaczne straty.

Miniaturowy okręt podwodny Molch: A - widok z góry, B - z boku, C - przekrój podłużny

Użyto ich w działaniach bojowych na wybrzeżach: włoskim, holenderskim i norweskim - jednak bez większych rezultatów.  W sierpniu 1944 okręty typu Molch wykorzystano przeciwko wojskom alianckim lądującym w południowej Francji. W czasie walk utracono wszystkie zaangażowane tam 12 okrętów. W grudniu 1944 okręty operowały u wybrzeży Holandii, gdzie zatopiły jedynie 7 małych alianckich okrętów przy znacznych stratach własnych. Z uwagi na duży poziom strat w ostatnich miesiącach wojny okręty tego typu były wykorzystywane do celów szkoleniowych.

22 listopada 1943 roku Niemcy zdobyli w Bergen brytyjski miniaturowy okręt podwodny typu Welman, który stał się wzorcem do opracowania miniaturowego okrętu podwodnego typu Biber. Jego konstruktorem był kmdr ppor. Hans Bartels. Już 4 lutego 1944 roku przystąpiono w zakładach Lübecker Flenderwerken w Lubece do prac montażowych nad prototypem jednostki określanym kryptonimem "Adam". Zakończono je 15 marca 1944 roku a prototyp został przejęty przez Kriegsmarine. Próby eksploatacyjne były prowadzone na rzece Trave. 29 marca 1944 roku jednostka została zaakceptowana przez dowództwo. Pozwoliło to rozpocząć w maju produkcję seryjną okrętu podwodnego, któremu nadano nazwę "Biber" (pol.: Bóbr). W okresie między majem a listopadem 1944 w zakładach Lübecker Flenderwerken wyprodukowano łącznie 325 okręty.

Okrętów tych użyto do działań na wybrzeżu francuskim kanału La Manche, głównie przeciwko flocie inwazyjnej Aliantów, zwodowano 325 jednoosobowych okrętów typu Biber (Bóbr) o wyporności 7 t zorganizowanych w trzy flotylle. Do rejonu działań przewożono je samochodami. Kadłub Bobra podzielony był na 2 przedziały wodoszczelną grodzią. W jednym umieszczone były akumulatory i stanowisko kierowania z peryskopem w drugim silniki - benzynowy (32 KM) i elektryczny (13 KM). Autonomiczność okrętu określono na 2 doby. Uzbrojenie ich stanowiły dwie torpedy 533 mm.

Typ Biber zaczęto doskonalić. Uzyskano w ten sposób autonomiczność 3-5 dobową. Załogę powiększono do 2 osób. Powstała odmiana Biber-3 oraz Seehund (Foka). Ta ostatnia miała wyporność 14,9 t i dwuosobową załogę, napęd dieslowsko-elektryczny. Pierścieniowe wręgi i stalowe poszycie kadłuba umożliwiały zanurzenie do 80 m. Do boków kadłuba umocowane były dwie 533 mm torpedy.

Schemat miniaturowego okrętu podwodnego Seehund
Miniaturowy okręt podwodny typu Seehund.
Miniaturowy okręt podwodny Seehund: 1 - silnik elektryczny, 2 - silnik spalinowy, 3 - chrapy,
4 - kompas, 5 - peryskop, 6 - akumulatory, 7 - zbiornik wyważania, 8 - zbiornik balastu głównego,
9 - torpedy, 10 - zbiorniki wyrównawcze, 11 - zbiornik paliwa

W ostatnich trzech miesiącach wojny zatopiły one 9 statków (o tonażu 120 tys. ton) i storpedowały trzy dalsze. Użyto ich też w celu dostarczania żywności odciętej przez Aliantów niemieckiej załodze Dunkierki w końcu 1944 r. Ważniejszy jednak był fakt, że Foki absorbowały około 500 okrętów i 1500 samolotów sojuszniczych zaangażowanych w ochronę komunikacji morskich przed ich atakami torpedowymi.

Na bazie Foki niemieccy konstruktorzy zbudowali zmodernizowaną jej wersję tzw. Kreislauf-Seehund (Cyrkulacyjna Foka), nazwaną tak od układu napędowego, którym był silnik pracujący w tzw. cyklu zamkniętym, napędzany ciekłym tlenem. Dzięki temu okręty mogły działać dłużej w zanurzeniu i mogły osiągać większa prędkość podwodną.

Produkcja okrętów Seehund
OkresLiczba wyprodukowanych okrętów
Wrzesień 1944 3
Październik 1944 35
Listopad 1944 61
Grudzień 1944 70
Styczeń 1945 35
Luty 1945 27
Marzec 1945 46
Kwiecień 1945 8

Równolegle z seryjną produkcją konstruktorzy Kriegsmarine poszukiwali coraz to nowych rozwiązań dotyczących miniatur podwodnych. Skonstruowano np. dwa okręty eksperymentalne Delphin (Delfin) z silnikiem o cyklu zamkniętym Otto. Były to okręty najmniejsze z najmniejszych o długości 5 m i wyporności 2,5 t. W części dziobowej umieszczony był 1200-kilogramowy ładunek wybuchowy, który inicjowany był uderzeniowo. Sternik okrętu już przed uderzeniem w atakowany obiekt opuszczał do za pomocą katapulty. Była to w istocie rzeczy "żywa torpeda". Delphin został następnie zmodernizowany. Zamiast ładunku wybuchowego otrzymał dwie torpedy. Później otrzymał dodatkowo turbinę parowo-gazową Waltera, która umożliwiła mu uzyskiwanie prędkości ataku do 30 węzłów. Koniec wojny przeszkodził w seryjnej produkcji okrętu.


 

Za najbardziej udane rozwiązanie uważa się okręt podwodny typu Walross (Mors) o wyporności 36 t. Był to okręt jednokadłubowy z cysternami balastowymi na burtach. Uzbrojenie stanowiły dwie podwieszane pod kadłubem torpedy. Załogę stanowiło 5 ludzi, którzy byli w stanie przebywać nieprzerwanie w morzu od 7 do 10 dni. Kapitulacja Niemiec przeszkodziła w urzeczywistnieniu projektu. Jednak z jego dokumentacji po wojnie skorzystało szereg państw budując podwodne "liliputy".

Miniaturowy okręt podwodny Seeteufel nazywany też Elefant albo projekt Lödige 1 - gąsienice, 2 - torpedy

Na tle tradycyjnych, niebywale prezentował się okręt Seeteufel (Diabeł morski) przewidziany do transportu dywersantów na wodzie i ladzie. Jego prędkość wynosiła pod wodą 10 węzłów, zaś na lądzie 8 km/h. Uzbrojenie jego miały stanowić dwie torpedy lub miny. Oprócz 2-osobowej załogi na pokładzie mieściło się 5 dywersantów. Okręt poruszał się za pomocą gąsienic. Ponieważ masa jego była jednak stosunkowo duża w stosunku do mocy silnika, ruch odbywał się z trudem. Pod tym względem konstrukcja była niedopracowana. Udało się skonstruować tylko jeden taki egzemplarz.

Niemcy w końcu lat 70 rozpoczęli pracę nad małowymiarowymi okrętami podwodnymi. Firma Brückner Meeresrestechnik wyprodukowała okręt typu Seepferd (Konik morski), z klasycznym napędem, do badań podwodnych. Wykorzystując jego elementy, zbudowano wersję Seepferd-KD z zespołem napędowym o cyklu zamkniętym. Jego wymiary były następujące: długość 14,5 m, szerokość 2,4 m, średnica korpusu sztywnego 2,3 m. Zasięg pływania w położeniu nawodnym wynosił 500 Mm, w zanurzeniu 200 Mm. Głębokość zanurzenia osiągano do 200 m.

W części dziobowej znajdował się iluminator do obserwacji dna morskiego. Tu też umieszczona jest centrala dowodzenia i pulpit nawigacyjny oraz oddzielone parawanem pomieszczenie mieszkalne. W przedziale rufowym ulokowano system napędów ze zbiornikami paliwa, płynu alkalicznego, tlenu i argonu. Napęd stanowi silnik Diesla o mocy 125 KM oraz elektrogenerator o mocy 40 kW i baterie akumulatorów.

Specjaliści niemieccy uważają, że okręt może być wykorzystywany do ataków torpedowych, wysadzania płetwonurków - dywersantów i prowadzenia walki radioelektrycznej.

Dane taktyczno-techniczne okrętów podwodnych typu Hecht (Szczupak)

Kraj budowy Flag of German Reich (1935–1945).svg III Rzesza
Użytkownicy Kriegsmarine Kriegsmarine
Stocznia Germaniawerft, Kilonia
Wejście do służby pierwsza jednostka - maj 1944
Wycofanie ostatnia jednostka - sierpień 1944
Zbudowane okręty 53
Wyporność 12 t w zanurzeniu
Długość 10,4 m
Napęd 1 x elektryczny silnik AEG 12 KM
Prędkość 6 węzłów
Zasięg Nawodny: 69 Mm przy 4 węzłach (128 km)
Podwodny: 4 kN (7,4 km )
Załoga 2 oficerów i marynarzy
Uzbrojenie 1 torpeda G7e lub 1 mina, ładunek wybuchowy w dziobie

 Dane taktyczno-techniczne okrętów podwodnych typu Biber (Bóbr)

Kraj budowy Flag of German Reich (1935–1945).svg III Rzesza
Użytkownicy Kriegsmarine Kriegsmarine
Stocznia Lübecker Flenderwerken
Wejście do służby 1944
Wycofanie 1945
Zbudowane okręty 324
Wyporność 6,5 t
Długość 9,0 m
Szerokość 1,6 m
Zanurzenie 1,37 m
Napęd Nawodny: 1 silnik gaźnikowy Opel Blitz o mocy 32 KM
Podwodny: 1 silnik elektryczny o mocy 13 KM
Prędkość Nawodna: 5,5 w
Podwodna: 6,5 w
Zasięg Nawodny: 130 Mm
Podwodny: 8,6 Mm
Załoga 1 osoba
Uzbrojenie 2 torpedy elektryczne typu G7e

Dane taktyczno-techniczne okrętów podwodnych typu Seehund (Foka)

Kraj budowy III Rzesza
Użytkownicy Kriegsmarine Kriegsmarine
Wejście do służby jesień 1944
Planowane okręty 1284
Okręty w służbie 138 lub więcej (maks. 285)
Wyporność 14,9 ton
Długość 11,86 m
Szerokość 1,68 m
Zanurzenie 1,28 m
Napęd Nawodny - silnik spalinowy o mocy 60 KM
Podwodny - silnik elektryczny o mocy 18,5 kW
Prędkość Nawodna - 7,7 w
Podwodna - 6 w
Zasięg Nawodny - 270 Mm lub 500 Mm z dodatkowymi zbiornikami paliwa zamiast torped
Podwodny - 63 Mm z prędkością 3 w, 19 Mm z prędkością 6 w.
Załoga 2 ludzi
Uzbrojenie 2 × torpeda elektryczna kal. 53,3 cm G7e podwieszana na zewnętrznej szynie

Bibliografia:

1. Chris Bishop: The Encyclopedia of Weapons of World War II. New York: Barnes & Noble, 1998.

2. Lawrence Paterson: Desperaci Dönitza : niemieckie żywe torpedy i bezzałogowe łodzie podwodne. Warszawa: Wyd. Bellona, [2008].

3. Zygmunt Czarnotta, Miniaturowe okręty podwodne, NTW nr 7/1994.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież