A+ A A-
  • Kategoria: II WŚ
  • Odsłony: 6736

Hans Bartels (ur. 5 lipca 1910 - zm. 31 lipca 1945) służył w stopniu komandora podporucznika (Korvettenkapitän) w Kriegsmarine w czasie II wojny światowej, odznaczony Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego. / Zdjęcie: wikipedia.org

Równocześnie podjęto w Niemczech działania organizacyjne, które pozwoliły na przełomie lat 1943 i 1944 na sformowanie Kleinkampfverbande, grupujących podwodne siły szturmowo-dywersyjne pod dowództwem wiceadm.. Eberharda Weicholda, a następnie kontradm. Hellmutha Heye.

Wśród projektów podwodnych broni szturmowo-dywersyjnych obejmujących zarówno tzw. "żywe torpedy" jak i klasyczne miniaturowe okręty podwodne znalazła się także jednostka określana kryptonimem Biber (pol. "Bóbr").

Biber był pierwszym klasycznym miniaturowym okrętem podwodnym Krigsmarine, zaprojektowanym przez K-Kpt. (kmdr ppor.) Hansa Bartelsa w oparciu o konstrukcję zdobytej w dniu 22 listopada 1943 roku w Bergen brytyjskiej jednostki podwodnej typu Welman-craft.5

Do prac montażowych prototypu określanego pod kryptonimem "Adam" przystąpiono w dniu 4 lutego 1944 roku w zakładach w Lubecker Flenderwerken w Lubece. Zakończono je już 15 marca tego roku, przekazując jednostkę Krigsmarine do prób eksploatacyjnych na rzece Trave. Próby zakończyły się pomyślnie i niemiecka marynarka wojenna w dniu 29 marca 1944 roku zaakceptowała wzór nowej jednostki, co pozwoliło na podjęcie od maja produkcji seryjnej. W okresie między majem a listopadem 1944 roku zakłady Lubecker Flenderwerken wyprodukowały łącznie 324 miniaturowe okręty podwodne typu Biber.

Wyporność Bibera wynosiła 6,3 tony przy długości kadłuba 9,035 m, jego szerokość to 1,57 m, zaś średnica kadłuba sztywnego sięgała 0,96 m. Kadłub spawany z blach stalowych o grubości 3 mm pozwalał na bezpieczne zanurzenie do głębokości 20 m. Na pokładzie znajdował się niewielki kiosk zaopatrzony w iluminatory, umożliwiające sternikowi obserwację, peryskop oraz rurę powietrzną, pozwalająca na podawanie do wnętrza jednostki. Na dziobie i rufie okrętu zamontowano zaczepy umożliwiające wodowanie za pomocą dźwigu.

Schemat przedstawiający Bibera

We wnętrzu kadłuba znajdowały się dziobowy i rufowy zbiornik zanurzenia, przedział silnikowy z jednostką napędową wraz z mechanizmem sprzęgła oraz pomieszczenie sternika w którym znajdowały się również baterie akumulatorów, zbiorniki paliwa i butle ze sprężonym powietrzem do obsługi zbiorników zanurzenia.

Napęd Bibera stanowiły 2 silniki - benzynowy do pływania w położeniu nawodnym i elektryczny do pływania podwodnego. Do pływania nawodnego służył 6-cylindrowy silnik samochodowy Opel-Blitz o pojemności skokowej 2,5 l i mocy 32 KM, który zapewniał uzyskiwanie maksymalnej prędkości 6,5 węzła. Zapas benzyny liczący 225 l pozwalał na osiągnięcie w tym położeniu zasięgu 130 Mm przy prędkości 6 węzłów. Pływanie podwodne umożliwiał silnik elektryczny o mocy 13 KM zasilany prądem przez 3 baterie akumulatorów typu 13 T 210 pochodzących ze standardowych niemieckich torped elektrycznych typu G7e. Maksymalna prędkość podwodna wynosiła 5,3 węzła, zaś zasięg przy tej prędkości odpowiednio 8,6 Mm plus dalsze 8 Mm przy prędkości obniżonej do 1,5 węzła. Jednostka posiadała 1 śrubę o średnicy 0,57 m.

Przełączanie silników w zależności od rodzaju pływania następowało za pomocą sprzęgła. Przedział silnikowy oddzielony był grodzią od pomieszczenia sternika, jednak korektor spalin układu wydechowego silnika spalinowego wyprowadzany był na zewnątrz kadłuba właśnie przez to pomieszczenie. Takie rozwiązanie techniczne stwarzało potencjalne i jak wykazała późniejsza eksploatacja także realne zagrożenie zatrucia sternika dwutlenkiem węgla. Uzbrojenie Bibera stanowiły 2 torpedy kal. 533 mm umieszczone na zewnątrz w specjalnych wyprofilowaniach kadłuba.

Załogę miniaturowego okrętu podwodnego stanowił jeden człowiek, co powodowało, że obsługa jednostki z uwagi na konieczność równoczesnego wykonywania wielu różnych czynności była skomplikowana i często prowadziła do zmęczenia sternika, ograniczając możliwości jej bojowego zastosowania.6

W miesiącu sierpniu 1944 roku w ramach dowodzonego przez K-Kpt. Hasna Bartelsa (konstruktora okrętu) Lehrkommando 250 z siedzibą w Schlutup zaczęto grupować odbierane z zakładów "Bobry" i formować z nich jednostki bojowe. Powstały wówczas K-Flottille nr 261, 262, 263, 264, 265, 266, 267 i 268. Formowania kolejnych jednostek K-Flottille 269 i 270 nie zdołano zakończyć.7 Modyfikacje okrętów - wersje Biber II i Biber III nie wyszły poza stadium prototypów, co spowodowało, że od listopada 1944 roku zaczęto stopniowo przezbrajać jednostki korzystające dotychczas z "Bobrów" na nowszy sprzęt. Pierwszą jednostką wyposażoną w Libery, która podjęła działania bojowe była K-Flottille 161 dowodzona przez KptLt (kpt) Triedmara Woltera. W nocy z 29 na 30 sierpnia 1944 roku 18 jednostek tego typu w oparciu o port w Fecamp przeprowadziło atak w rejonie ujścia Sekwany. Atak przeprowadzono w niezmiernie trudnych warunkach meteorologicznych przy stanie morza 4, a wiatru 4-5oB, Po zakończeniu operacji wszystkie miniaturowe okręty podwodne bezpiecznie powróciły do bazy zgłaszając zatopienie jednostki desantowej i statku typu Liberty, co Niemcy uznali za duży sukces. W dniu 31 sierpnia 1944 w trakcie ewakuacji Fecamp Wehrmacht wysadził w powietrze wszystkie "Bobry", kładąc kres działań K-Flottille 261.8

W okresie między grudniem 1944 a lutym 1945 jednostki wyposażone w Libery operowały w rejonie ujścia dolnej Skaldy, zwalczając żeglugę brytyjską aż po Ostendę, w oparciu o bazy w Rotterdamie i Den Helder. W operacjach tych uczestniczyło łącznie około 110 miniaturowych okrętów podwodnych, które w czasie akcji wykorzystywały bazy pomocnicze Hellevoetsluis i Lekhafen. W trakcie operacji Libery ponosiły poważne straty dochodzące do 70% użytych okrętów, co wynikało zarówno z trudnych warunków nawigacyjnych na płytkich, pływowych wodach jak i przewagi alianckiego lotnictwa, które niszczyło jednostki znajdujące się w położeniu nawodnym w czasie marszu do rejonów operacyjnych.

Działania w okresie zimowym 1944-45 potwierdziły występowanie mankamentu technicznego, polegającego na niewłaściwym rozwiązaniu korektora spalin. Nie tylko groźba ale i przypadki zatrucia sterników spalinami, mimo stosowania przez nich aparatów oddechowych z pochłaniaczami dwutlenku węgla, spowodowały, że Libery poruszały się w położeniu nawodnym z uchylonymi włazami kiosków, co utrudniało zarówno obserwację jak i samą żeglugę z uwagi na warunki pogodowe, stąd też okręty te zyskały sobie przydomek "Schonwetter-Boote" (pol. "jednostki ładnej pogody"). Wybuch w bazie w Lekhafen w lutym 1945 spowodował zawieszenie działalności miniaturowych okrętów tej klasy na wodach holenderskich.

Wodowanie Bibera do wody przy pomocy kilku ludzi. Jednostka uzbrojona jest w torpedy ćwiczebne. / Zdjęcie: zbiory Siegfrieda Breyera

Wcześniej jednak, bo jeszcze w listopadzie 1944 roku podjęto w OKM decyzję o wykorzystaniu "Bobrów" do przeprowadzenia typowo dywersyjnej operacji, której zadaniem było niszczenie alianckich jednostek na redzie w Murmańsku. Do wykonania tego zadania wybrano 8 jednostek ze składu dowodzonej przez OLt (por) Pagera K-Flottille 265 liczącej 30 miniaturowych okrętów podwodnych. Okręty te przez bazę tyłową w Lubece przerzucono do Harstadt w północnej Norwegii. Na miejscu początkowo "miniaturki" rozlokowano na terenie nadbrzeżnej baterii przeciwlotniczej Luftwaffe Trondenes w pobliżu Harstadt, wyposażonej w 4 działa plot. kal. 75 mm, by później przydzielić im bazę pływającą Black Watch.9

Z uwagi na niewielki zasięg Biberów niemiecki plan operacyjny przewidywał przetransportowanie 6 takich jednostek na pokładzie 3 okrętów podwodnych w rejon wyspy Kildin, skąd po wodowaniu miały samodzielnie pokonać dystans około 40 Mm dzielący je od zatoki Wajenda wyznaczonej na miejsce ataku. Trasa z Harstadt do wyspy Kildin została podzielona na 2 etapy, pierwszy do Lyngenfjord, a następny do rejonu rozładunku. Pokonanie trasy w położeniu nawodnym łącznie z przeczekaniem dnia na dnie, miało zająć okrętom podwodnym-nosicielom 2 doby.

--------------------

5Wg Rossler E., Geschichte der deutschen U-Bootbaus, bd 2. Augsburg.

6Dane dotyczące parametrów taktyczno-technicznych jednostek typu Biber na podstawie: Roesler E., Geschichte der deutschen U-Bootbaus, Sieche E., German human torpedos and midget submarines, oraz Smolis S., Podwodna broń dywersyjna.

7Wg Lohmann H., Hildebrand HH., Die deutschen Kregsmarine, bd II, Bad Hauheim 1956-1964.

8Wg Wojewódka C., Działania niemieckich podwodnych sił szturmowych na morzu w latach 1944-45, "Przegląd Morski" 3/1958

9Black Watch - niemiecki motorowiec pasażerski, zbud. 1939, wyp. 5035 t, od 1941 użytkowany przez Krigsmarine w charakterze Wohnschiffe (statku mieszkalnego), podporządkowany 13 U-Bootflottille w Kirkemess i Hammerfest. Zatopiony w dniu 4.05.1945 przez lotnictwo alianckie w Harstadt.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież