A+ A A-
  • Kategoria: II WŚ
  • Odsłony: 5251

Działania podwodnych sił specjalnych w okresie II wojny światowej, mimo pozornej ilości materiałów, nie są tak na dobrą sprawę szerzej znane. O jednej z takich akcji, która jednak nie doszła do skutku z powodu fatalnych usterek technicznych, poświęcony jest niniejszy artykuł.

Artykuł zamieszczony dzięki uprzejmości czasopisma Okręty Wojenne

Możliwość skrytego atakowania okrętów przeciwnika z pod powierzchni lustra wody w każdym praktycznie punkcie światowego oceanu, w tym także na obszarach pilnie strzeżonych baz, stanowiła od początku dziejów ludzkości marzenie wszystkich twórców taktyki działań morskich. Rozwój nauki i myśli inżynierskiej dopiero na przełomie IX i XX wieku pozwoliły na skonstruowanie pierwszych technicznie sprawnych okrętów podwodnych, stanowiących w pewnym zakresie odpowiedź na stawiane od wieków przez dowódców flot zapotrzebowanie. Jednak już pierwsze lata eksploatacji, niedoskonałych jeszcze jednostek, wykazały pewne ograniczenia związane z zastosowaniem nowego rodzaju okrętów. Wśród ograniczeń znalazła się również niemożliwość użycia klasycznych okrętów podwodnych do działań w obrębie baz i dobrze ochranianych, płytkich akwenów przybrzeżnych, wynikających przede wszystkim z wielkości i kiepskich właściwości manewrowych samych jednostek. Tym samym okręty podwodne miały niewielkie możliwości przeprowadzenia operacji o charakterze dywersyjnym w punktach o kluczowym znaczeniu dla przeciwnika. Wybuch w sierpniu 1914 roku pierwszej wojny światowej pozwolił na praktyczną weryfikację teoretycznych założeń taktycznych. Okręty podwodne niemal od samego początku działań na morzu "zadebiutowały" w zdecydowany sposób, czego najlepszym przykładem był sukces kpt. O. Weddigena na U9, który w dniu 22 września 1914 roku w czasie zaledwie 75 minut zatopił 3 brytyjskie krążowniki pancerne - Abukir, Houge, i Crossy. W późniejszej fazie zmagań wojennych, zwłaszcza po ogłoszeniu przez Niemcy z dniem 1 lutego 1917 roku nieograniczonej wojny podwodnej, w rezultacie czego ogromne straty poniósł transport morski Aliantów, znaczenie nowej, agresywnej broni wzrosło jeszcze bardziej.

Ogólny widok Bibera bez torped. / Zdjęcie: zbiory Siegfried Breyer

Okręty podwodne, które w czasie zaledwie kilku lat przeszły wielką ewolucję tektyczno-techniczną od bliżej nieokreślonego rodzaju jednostek do śmiercionośnej broni, nadal nie mogły jednak wykonywać zadań typowo dywersyjnych. Zapotrzebowanie bowiem na działania o charakterze dywersyjnym wcale nie zniknęło, co więcej dla flot operujących na postojach w bazach, niszczenie jednostek właśnie w tych punktach nabrało szczególnego znaczenia. Działania takie znalazły szczególnych zwolenników w szeregach włoskiej marynarki wojennej, która od końca 1917 roku starała się wszelkimi "nowatorskimi" środkami osłabić fltę Austro-Węgier na Adriatyku. Wśród nowych środków walki na czoło wysunęły się kutry torpedowe MAS, które zapisały na swoje konto zatopienie w grudniu 1917 roku pancernika obrony wybrzeża Wien w Trieście oraz w czerwcu 1918 roku liniowego Szent Istvan w rejonie Premudy.

"Od lewej kpt. inż. Raffaele Rossetti a od prawej kpt. lek. Med. Rafaele Paolucci, twórcy nowej broni podwodnej określanej jako Mignatta. / Zdjęcie: www.istrianet.org

Próby atakowania austro-węgierskich baz wiosną 1918 roku przy pomocy nawodno-gąsienicowych dziwolągów typu Grillo zakończyły się niepowodzeniem co skierowało uwagę Włochów na podwodną broń dywersyjną. Za ojców tej metody działania uważa się kpt. inż. Rafaele Rossetti i kpt. lek. med. Rafaele Paolucci, którzy skonstruowali nową broń określoną jako Mignatta. Była to zmodyfikowana stara brązowa torpeda typu Mark B 57 kalibru 356 mm, napędzana silnikiem o mocy około 40 KM na sprężone powietrze o ciśnieniu 205 atm., którego zapas pozwalał na osiąganie 10 milowego zasięgu przy prędkości 3-4 węzłów. Modyfikacja polegała na wyposażeniu torpedy w urządzenia do kierowania jej ruchem oraz uzbrojeniu w miejsce głowicy bojowej w 2 miny - ładunki wybuchowe trotylu (TNT) o wadze 170 kg, wyposażone w mechanizm zegarowy i magnesy do podczepiania do dna atakowanych jednostek przeciwnika.1

Mignatta zadebiutowała w nocy z 31 października na 1 listopada 1918, po tym jak torpedowiec 68 PH dostarczył jednostkę w rejon bazy w Poli, a następnie twórcy broni Rossetti i Paolucci osobiście przeprowadzili skuteczny atak na stojący w porcie okręt liniowy Viribus Unitis. Po zaminowaniu okrętu obaj Włosi zostali wykryci i wzięci do niewoli przez załogę parowca Wien. O świecie 1 listopada 1918 roku wybuch miny spowodował zatonięcie drednota Viribus Unitis2 pod banderą południowych Słowian. Z okrętem zginęła prawie połowa jej załogi, a niedługo potem zatonął również niefortunny parowiec Wien, na pokładzie którego znalazła się Mignatta wraz z drugą miną.

"Viribus Unitis" powstał w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście. Stępkę pod budowę jednostki położono 24 lipca 1910, wodowanie nastąpiło 24 czerwca 1911, wejście do służby nastąpiło 5 grudnia 1912. / Zdjęcie: wikipedia.org

Ten spektakularny sukces morskiej broni dywersyjnej z uwagi na bliski koniec zmagań wojennych przeszedł w zasadzie niezauważony, a tak naprawdę wnioski z niego wyciągnęli jedynie Włosi, którzy konsekwentnie w latach trzydziestych prowadzili prace zmierzające do udoskonalenia posiadanego sprzętu.

Równocześnie w okresie międzywojennym we Włoszech i Japonii rozpoczęto prace nad klasycznymi miniaturowymi okrętami podwodnymi, zdolnymi do skrytych działań w pobliżu baz lub dobrze chronionych jednostek pływających przeciwnika.

W ten sposób ukształtował się niejako dwutorowy rozwój podwodnej broni dywersyjnej, z jednej strony były to kierowane przez człowieka torpedy, a następnie tzw. "żywe torpedy", z drugiej zaś miniaturowe okręty podwodne.

"Tonący Viribus Unitis" po eksplozji miny podłożonej przez Rafaele Rossettiego i Raffaele Paolucciego. / Zdjęcie: www.forumeerstewereldoorlog.nl

Taki właśnie stan rozwoju zastał wybuch działań drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 roku. Bardzo szybko wszystkie walczące strony zaczęły korzystać, choć w nierównomiernym stopniu, z różnorodnych podwodnych broni dywersyjnych. Znów prymat na tym polu dzierżyły Włochy, z których doświadczeń korzystali zarówno Brytyjczycy jak i Niemcy. Ci pierwsi zrazu dzięki zdobyczom wojennym, a następnie po zawieszeniu broni w 1943 roku, również świadomej współpracy, natomiast drudzy w rezultacie współpracy wojskowo-technicznej. Niemcy koncentrowali swą uwagę przede wszystkim na działaniach pełnomorskich i oceanicznych okrętów podwodnych, to jednak wykazali się dużą zapobiegliwością, dzięki czemu już 1 października 1941 roku OKM przygotowało dokument zatytułowany "Das Kleinst u-Boot" (pol. "Miniaturowy okręt podwodny") stanowiący propozycję opracowania projektów różnych niewielkich jednostek podwodnych o wyporności od 7 do 120 ton, nadających się do masowej produkcji.3

Niekorzystny dla Niemiec przebieg dalszych zmagań wojennych spowodował, że zagrożona możliwością alianckiego lądowania na kontynencie europejskim Trzecia Rzesza powróciła na przełomie lat 1942 I 1943 do kwestii masowej budowy podwodnych jednostek szturmowo-dywersyjnych. Tym razem projektantom postawiono zadanie skonstruowania jednostek, które:

- miały nieskomplikowaną budowę, umożliwiającą łatwą konserwację i remont,

- można je było budować w znacznej liczbie z wykorzystaniem robotników o niskich kwalifikacjach w zakładach bez doświadczenia stoczniowego,

- nadawały się do transportu kolejowego i drogowego,

- można je było wodować bezpośrednio z nieuzbrojonej plaży z użyciem jedynie podręcznych środków technicznych.4

--------------------

1Wg Conway`s All the World`s Fighting Ships 1906 - 1921, London 1985.

2 Viribus Unitis - prototyp serii 4 austro-węgierskich okrętów liniowych, zbud. 1910-1912 STT Triest, wyp. 21.595 t, wym.: 152,20 x 27,30 x 8,90 m, napęd turbiny parowe 27.000 KM, prędkość 20,3 w, uzbr.: 12 x 305 mm, 12 x 150 mm, 18 x 66 mm, 4 wt kal. 533 mm, załoga 1087 ludzi.

3Wg Sieche EF., German human torpedos and midget submarines, "Warship" No 14/1980.

4Wg Sieche EF., German human torpedos and midget submarines, "Warship" No 14/1980.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy


Odśwież